Neye çağırdı, neyle mücadele etti?
Doğruluk, sabır ve Allah’a bağlı bir hayat. Kur’an hayatının ayrıntısından çok karakterini örnek gösterir.
Kur’an Hz. İdrîs hakkında kısa fakat güçlü iki nitelik bildirir: O, dosdoğru bir kimse ve peygamberdir; ayrıca sabreden seçkin kullardandır. Bu sebeple hayatını ayrıntılı bir kronolojiyle değil, vahyin özellikle öne çıkardığı doğruluk, sabır ve yüksek manevî makam üzerinden okumak gerekir.
Dönemi, imtihanları ve dönüm noktaları
Sıddîk oluşu
“Sıddîk” nitelemesi yalnız doğru sözlü olmayı değil, hakikati bütün benliğiyle tasdik edip davranışlarıyla doğrulamayı ifade eder. Hz. İdrîs’in Kur’an’daki kısa portresi, peygamberliğin gösterişli ayrıntılardan önce sağlam karakter ve güvenilirlikle ilişkili olduğunu gösterir.
Sabır ve rahmete kabul
Enbiyâ sûresinde İsmâil ve Zülkifl ile birlikte sabredenlerden sayılır ve Allah’ın rahmetine kabul edilen salih kullar arasında anılır. Tebliğinin nerede ve hangi toplumda geçtiği açıklanmadığı için kıssanın merkezi, görevde sebat ve doğrulukta devamlılıktır.
Yüce makama yükseltilmesi
Meryem sûresindeki “Onu yüce bir makama yükselttik” ifadesi farklı şekillerde yorumlanmıştır. Ayet onun Allah katındaki değerini kesin biçimde bildirir; fakat bunun bedenen göğe yükselme mi yoksa manevî derece mi olduğu konusunda kesin bir ayrıntı vermez.
Olayların sırası
Kur’an onu dosdoğru bir kimse ve peygamber olarak anar.
Sabredenlerden olduğu, yüksek bir makama yükseltildiği bildirilir.
Yazıyı, dikişi veya astronomiyi ilk kullanan kişi olduğuna dair yaygın rivayetler bulunmakla birlikte bunlar Kur’an’da yer almaz.
Bu olaylar yalnız geçmişi anlatmak için değil; vahyin insan, aile ve toplum hayatında karşılaştığı imtihanları ve verilen ahlâkî cevapları göstermek için aktarılır.
Ailesi kıssanın neresinde?
Ailesi, doğum yeri ve nesebi hakkında Kur’an’da ayrıntı yoktur. Sonraki kaynaklarda verilen soy zincirleri kesin kabul edilmez.
Allah’ın izniyle gerçekleşen işaretler
Kur’an’da kendisine ait belirli bir mucize anlatılmaz. “Yüce bir makama yükseltilmesi” ilahî bir ikram olarak anılır; bunun mahiyeti hakkında kesin hüküm verilmez.
Kur’an bu hayatın hangi yönünü öne çıkarır?
Meryem 19/56-57 ile Enbiyâ 21/85-86 birlikte okunmalıdır. Birincisi doğruluk ve yüksek makamı, ikincisi sabır ve salihler arasındaki yerini vurgular.
Vefatı hakkında ne biliyoruz?
Doğumu, yaşadığı coğrafya, ömrü ve vefatı konusunda kesin sahih bilgi yoktur. Göğe diri yükseltildiği veya belirli bir yerde öldüğü yönündeki ayrıntılar yorum ve rivayet düzeyindedir.
Yazıyı, terziliği veya yıldız ilmini ilk kullanan kişi olduğuna dair bilgiler kültür tarihinde yaygındır; Kur’an bunları bildirmez ve biyografinin kesin kısmına dönüştürülmemelidir.
Hayatından çıkarılacak temel dersler
Bir hayatın bütün olayları bilinmese de doğruluk ve sabır o kişiyi nesiller boyunca örnek kılabilir.